Wykład wygłosił dla słuchaczy Chęcińskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku prof. dr hab. n. med. Cezary Pałczyński. Na początek profesor przypomniał kilka terminów medycznych związanych z tematem wykładu.
Patogen, czyli czynnik chorobotwórczy. Nadwrażliwość- to nieprawidłowa reakcja uczulonego wcześniej organizmu na powtórne zetknięcie z antygenem. W jej wyniku może dochodzić do bardzo silnej odpowiedzi, zarówno typu komórkowego, jak i humoralnego, a w krańcowych wypadkach nawet do niszczenia własnych komórek. Atopia - to nadmierna skłonność danej osoby do reakcji alergicznej. Sama atopia nie jest chorobą, ale w jej wyniku mogą pojawić się takie schorzenia, jak atopowe zapalenie skóry, astma oskrzelowa czy alergiczny nieżyt nosa. Jest dziedziczna. Alergia - jest to nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego organizmu na związki lub substancje, czyli alergeny, które w normalnych warunkach nie są szkodliwe i nie wywołują żadnych oznak uczulenia u osób zdrowych. Mechanizm powstawania alergii jest skomplikowany. W odpowiedzi na substancje uznawane za obce, organizm broni się za pomocą komórek układu odpornościowego (granulocyty kwasochłonne, komórki tuczne, limfocyty oraz przeciwciała klasy IgE). Alergeny można podzielić ze względu na drogę dostawania się do organizmu na substancje: - wziewne, które występują sezonowo jak pyłki traw, zbóż , chwastów czy drzew lub te, z którymi kontakt możliwy jest przez cały rok (sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego), - pokarmowe (np. białko mleka krowiego), - jady owadów (np. pszczoły lub osy). Choroby alergiczne występują obecnie z bardzo dużą częstością, około 100 lat temu praktycznie alergii nie było. Obecnie szacuje się, że na astmę oskrzelową choruje ok. 6% populacji, a na alergiczny nieżyt nosa od 10% do 25% populacji. Alergia to jedna z najpowszechniej występujących chorób, dzięki czemu nazywana jest chorobą cywilizacyjną. U dzieci częstość występowania chorób alergicznych jest większa niż u dorosłych. Choroby alergiczne zwane „epidemią XXI wieku” dotykają głównie społeczeństw wysoko rozwiniętych, rzadko spotykane w krajach biednych. Prawdopodobnie na wzrost częstości ich występowania mają wpływ zmiany warunków życia współczesnego człowieka, oddziaływanie na niego środowiska, również środowiska pracy( częsta dezynfekcja miejsca pracy). Osoba, u której rozpoznano chorobę alergiczną, powinna pamiętać o przestrzeganiu zasad, dzięki którym choroba będzie jak najmniej przeszkadzać w codziennym życiu, a jej przebieg nie będzie się pogarszał. Chory powinien w miarę możliwości unikać kontaktu z alergenem, na który jest uczulony. Znanych jest wiele sposobów zmniejszania narażenia nawet na alergeny powszechnie występujące (tzw. profilaktyka przeciw/roztoczowa, unikanie ekspozycji na pyłki roślin i zarodniki pleśni, niehodowanie zwierząt domowych, na które jesteśmy uczuleni). Do czynników ryzyka zachorowania na choroby alergiczne należą: -czynniki genetyczne (rodzinne występowanie chorób alergicznych, szczególnie alergicznego nieżytu nosa, -czynniki środowiskowe, czyli zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego (alergeny zmieniają się cały czas), - stosowanie antybiotyków w pierwszych dwóch latach życia dziecka (nawet jedna dawka antybiotyku powoduje zaburzenia mikrobionu, -bierne palenie tytoniu w okresie niemowlęcym i dzieciństwie lub palenie przez matkę w ciąży, - narażenie na infekcje wirusowe. Hipotetyczne powstawanie alergii: - styl życia (układ immunologiczny), -hipoteza higieniczna( za zwiększenie zapadalności na choroby alergiczne odpowiada poprawa poziomu higieny która zmniejszyła narażenie na ryzyko zakażenia w okresie wczesnego dzieciństwa). Zaobserwowano, że ryzyko wystąpienia chorób alergicznych u jedynaków jest większe, -hipoteza bioróżnorodności( im więcej jest mechanizmów, tym alergii jest mniej). Profilaktyka pierwotna( zapobieganie chorobom poprzez utrwalenie prawidłowych wzorców stylu życia i kontrolowanie czynników ryzyka): -karmienie piersią przez pierwsze miesiące życia dziecka, -wzmocnienie odporności poprzez zwiększenie kontaktu ze środowiskiem naturalnym, -wzmocnienie odporności poprzez regularne ćwiczenia fizyczne, -wzmacniaj odporność zdrową dietą, - używaj antybiotyków tylko w uzasadnionych przypadkach( większość drobnoustrojów jest pożyteczna i buduje zdrowe funkcje odpornościowe, - nie pal (rodzice palący zwiększają ryzyko astmy u dzieci), - stosowanie probiotyków ( bakterie w nich zawarte mogą wzmocnić funkcje odpornościowe). Profilaktyka drugo - i trzeciorzędowa- obejmuje działania skierowane do grup o zwiększonym zagrożeniu wystąpienia danej choroby. Realizowana jest poprzez badania przesiewowe, testy płatkowe lub skórne, oznaczenie przeciwciał swoistych w surowicy krwi, wykonanie testów prowokacyjnych przy alergii na leki. Osobnym zagadnieniem jest nadwrażliwość na leki, która może pojawić się w każdym wieku.
Irena Górnicka - notatka, fot. Stanisław Król.
