Ból:nieprzyjemne doznanie zmysłowe i emocjonalne związane z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek lub opisywane jako takie uszkodzenie. Może być ostry i krótkotrwały albo chroniczny, długotrwały. Istnieją liczne sposoby klasyfikacji bólu
Powszechnie stosowane określenia:
Ból nocyceptywny jest powodowany przez uszkodzenie ciała. Typowe przykłady to bóle stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów, ból dolnej części pleców, urazy sportowe, bóle pozabiegowe;
Ból zapalny odczuwany w przypadku uszkodzenia tkanek miękkich układu mięśniowo – szkieletowego, jest często miejscowy opisywany jako tępy, bolesny.
Ból neuropatyczny jest spowodowany urazami lub nieprawidłowym działaniem układu nerwowego. Uszkodzenie może zaistnieć na poziomie nerwu obwodowego, rdzenia lub ośrodkowego układu nerwowego. Bóle neuropatyczne to:
- miejscowe lub wielomiejscowe uszkodzenia układu nerwowego (ból kikuta, neuralgia popółpaścowa, niedokrwienna neuropatia);
- polineuropatie (cukrzycowa, neurobolerioza);
-uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (uszkodzenie rdzenia, udary mózgu, stwardnienie rozsiane);
- zespoły wieloobjawowego bólu miejscowego.
Leki przeciwbólowe.
Analgetyki nieopioidowe: - przeciwbólowe (Paracetamol, Metamizol).
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (Ketoprofen, Ibuprofen, Naproxen).
Opioidowe przeciwbólowe (Tramadol, Aksykodan, Fentanyl).
Adjuwantowe - przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe, sterydy.
Leki miejscowo – znieczulające (Bupiwakaina, Ropiwakaina)
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – działanie: przeciwbólowe,przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, zmniejszające agregację płytek, profilaktycznie przeciwnowotworowe (Ibuprofen, Indometacyna), profilaktycznie w chorobie Alzhaimera.
Praktyczny podział NLPZ: o krótkim okresie półtrwania (w bólu o umiarkowanym natężeniu),
o długim okresie półtrwania i stosowane w przewlekłym bólu zapalnym.
NLPZ – przeciwwskazania – objawy nietolerancji (reakcja alergiczna), czynna choroba wrzodowa, zapalne choroby przewodu pokarmowego, ciężkie uszkodzenia wątroby i nerek, zaburzeniaw układzie krwiotwórczym, karmienie piersią, ciąża, wiek < 6 lat, zaburzenia krzepnięcia krwi.
NLPZ – dawkowanie.
Efekt pułapowy: jest to określona, maksymalna dawka powyżej, której lek nie zwiększa siły działania jedynie dalsze zwiększanie dawki nasila objawy niepożądane.
NLPZ – zasady stosowania:
- stosowanie jednego leku danej grupy;
- stopniowe zwiększanie dawek do maksymalnej, a nie łączenie leków;
- przed ewentualną zmianą preparatu – odpowiednio długie jego stosowanie;
- wybieranie leku o najlepszej jego skuteczności przy najmniejszych działaniach niepożądanych;
- monitorowanie działań niepożądanych oraz unikanie interakcji lekowych;
- przy braku skuteczności NLPZ dołączanie paracetamolu lub opioidu a nie innego NLPZ-u.
Metamizol (Pyralgina) – działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i spazmalitycznie, brak działania przeciwzapalnego.
Paracetamol - działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo, pozbawiony działania przeciwzapalnego, w nieznacznym stopniu powoduje działanie antyagregacyjne (nie uszkadza błony śluzowej żołądka i nerek.
Opioidy – słabe (Kadeina, Tranadol), silne (Morfina, Fentanyl, Oksykodon).
Opioidy – uzależnienie:
- fizyczne (odnosi się do potencjalnego występowania zespołu abstynencji po odstawieniu leku);
- psychiczne (oznacza przymusowe poszukiwanie i chęć otrzymania opioidu do zaspokojenia potrzeb psychicznych, a nie w celu uśmierzenia bólu.
Drogi podawania Opioidu – doustnie, dożylnie, podskórnie, przezskórnie (plastry), dopoliczkowo, podpajęczynówkowo, zewnątrzoponowo,donosowo (Fentanyl).
Leki adjuwantowe – uzupełnienie stosowane zarówno w celu zwalczania objawów niepożądanych związanych ze stosowaniem leków przeciwbólowych, jak też zwiększenia siły działania lub uzupełnienie działania podstawowego leku przeciwbólowego, a także łagodzenie objawów dodatkowych lub czynników nasilających ból. Należą do nich Kortykosteroidy – leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne i leki miejscowo – znieczulające.
W zależności od nasilenia bólu należy dobrać odpowiednie leki. W bólu słabym wystarczą proste przeciwbólowe ( Paracetamol, Ibuprofen), w bólu umiarkowanym ( Kodeina), w silnym leki opioidowe (Morfina).
Oprócz od dawna znanych środków lekarze dysponują obecnie lekami nowej generacji, które łączą w sobie skuteczność z bezpieczeństwem, są wygodne w stosowaniu, charakteryzują się znikomą ilością działań niepożądanych. W zwalczaniu bólu należy stosować leki w taki sposób, by nie przysparzać choremu dodatkowych cierpień.
Stanisław Król
