To miasto wymienione było w kronikach historycznych już w XI wieku. Wypadki dziejowe nie obchodziły się z nim zbyt łaskawie: dwukrotnie niszczone było przez Tatarów, padło ofiarą straszliwej epidemii w XI wieku, stało się też celem najazdu Szwedów, w końcu - obiektem operacji militarnych w czasie obu wojen światowych. Pomimo tych wszystkich niepowodzeń miasto zachowało jeszcze wiele śladów swojej świetności.
Katedra p.w. Narodzenia Marii Panny i bł. Wincentego Kadłubka to gotycka budowla typu halowego z trójbocznie zamykanym, wydłużonym prezbiterium, na którego ścianach zachowały się polichromie z 1421 roku. Ołtarze i portale katedry wykonane zostały z czarnego marmuru, a ozdobione są marmurem różowym. Wystrój wnętrza katedry nosi cechy wielu stylów sztuki. Najcenniejszym jego elementem są freski bizantyjsko-ruskie, fundowane w prezbiterium kościoła przez Władysława Jagiełłę. Tuż obok katedry stoi barokowa dzwonnica, której dzwon, zgodnie ze starym zwyczajem, codziennie wieczorem wzywa do modlitwy za poległych w bitwie pod Warną w 1444 r. Fundatorem obecnej świątyni, usytuowanej na miejscu wcześniejszej, poświadczonej w źródłach z 1148 r., był Kazimierz Wielki. Ściany naw bocznych obudowane są boazerią z obrazami przedstawiającymi rzeź ludności Sandomierza przez Tatarów. Pod chórem wiszą 4 obrazy przedstawiające ważne wydarzenia z historii Sandomierza - męczeństwo Sandomierzan w 1260 roku, męczeństwo dominikanów w tym samym roku, rytualny mord żydowski oraz atak Szwedów na zamek w 1656 roku.
„Dom Długosza” ufundowany przez kronikarza i zbudowany w stylu gotyckim w XV wieku. W środku mieści się Muzeum Diecezjalne, które zawiera wiele wartościowych zbiorów (krzyż ofiarowany przez króla Władysława Jagiełłę), obrazy (Matka Boska z Dzieciątkiem), ornaty, meble, rzeźby, relikwiarz.
Brama Opatowska jest jedyną zachowaną, z czterech jakie broniły wejścia do miasta. Wybudowana w XIV wieku na polecenie Kazimierza Wielkiego oferuje turystom widok na Sandomierz i okolice.
Furta Dominikańska tzw. „ Ucho igielne”. Teoretycznie wcięcie w murze, przyciągające tłumy turystów. Centralnym punktem rynku jest Ratusz. Zbudowany początkowo w stylu gotyckim, w miarę upływu lat przebudowany na styl renesansowy. W okolicach rynku znajduje się wejście do podziemnej trasy turystycznej. Ta licząca 470 metrów ścieżka prowadzi przez dawne piwnice kupieckie, wydrążone w lessach starego miasta. Pokazane są zabezpieczenia stosowane w kopalniach, beczki z różnych winiarni okolic Sandomierza i nie tylko. Oprócz architektury Sandomierz prezentuje również bogactwo naturalne. Lessowy wąwóz królowej Jadwigi, do którego można wejść od strony kościoła św. Jakuba. Wąwóz ma około 0,5 kilometra długości i do 10 metrów wysokości. Sandomierz jest jednym z najbardziej reprezentacyjnych miast województwa świętokrzyskiego.
Notatka Helena Król. Zdjęcia Marta Syzdół, Helena Król, Zenona Dołęgowska i Józef Łysak.
