Choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęstszą chorobą układu ruchu. Rozwija się w wyniku zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej, której zadaniem jest amortyzowanie ruchów stawu i umożliwienie przesuwania się powierzchni stawowych.
Choroby reumatyczne: a) reumatoidalne zapalenie stawów; b) toczeń rumieniowaty układowy; c) twardzina; d) zapalenie skórno-mięśniowe; e) choroba zwyrodnieniowa stawów;f) dna moczanowa, artretyzm, skaza moczanowa, podagra; g) układowe zapalenie naczyń. Staw – ruchome połączenie między składnikami szkieletu. Stawy sprawiają, że nasze kości mają możliwość poruszania się względem siebie.Niestety ulegają „zużyciu” i często imają się ich choroby (reumatoidalne zapalenie stawów). Z czasem uszkodzeniu ulegają również inne struktury – kość pod chrząstką stawową, otaczające staw więzadła i ścięgna. Organizm broni się przed tym procesem, próbuje regenerować chrząstkę i powstają osteofity (wystających, ostrych nadbudowanych fragmentów kostnych, to zmniejsza ruchomość i zwiększa bolesność stawu).
Zmiany zwyrodnieniowe: a) pierwotne (samoistne) – istotną rolę mogą odgrywać nieprawidłowości krążenia w obrębie stawów doprowadzając do zmian w składzie płynu stawowego (wpływ sportu wyczynowego i czynników genetycznych). b) wtórne powstają pod wpływem urazu, zakażeń, złogów wapnia w chrząstce stawowej, zapaleń stawu, złamań lub innych chorób (martwicy, cukrzycy). Przyczyny choroby zwyrodnieniowej są skutkiem wpływu wielu czynników działających zarówno na sam staw jak i cały organizm. Mogą także powstawać w różnym wieku. Na rozwój choroby zwyrodnieniowej istotny wpływ mają: późny wiek, czynniki etniczne, wrodzone, poziom hormonów, zła biomechanika stawów, nadwaga i otyłość, wykonywany zawód, aktywność fizyczna, duża masa kostna.
Profilaktyka choroby zwyrodnieniowej: a) prawidłowa masa ciała i prawidłowe żywienie; b) umiarkowana aktywność fizyczna; c) brak nadmiernego obciążania stawów; d) unikanie niepotrzebnego dźwigania ciężarów; e) usuwanie z organizmu przewlekłych ognisk zakażenia. Przebieg i objawy choroby. Choroba zwyrodnieniowa polega na przedwczesnym zużyciu tkanek tworzących staw (chrząstki stawowej, warstwy podchrzęstnej kości, płynu stawowego, torebki stawowej, więzadeł i mięśni). Chorobie towarzyszą dolegliwości bólowe oraz ograniczenie ruchomości ściśle uzależnione od stopnia zwyrodnienia. Ból – mechaniczny, występujący przy ruchach stawu, ustępujący w spoczynku. Sztywność – poranna ustępująca w ciągu 5-10 minut. Ograniczenie ruchomości – zajęte stawy tracą pełny zakres ruchu ( kolano, biodro). Trzeszczenia – odczuwalne przy ruchach stawu z powodu tarcia o siebie nierównych powierzchni stawowych. Zniekształcenie i poszerzenie obrysów – wynika ze zmiany osi ustawienia stawu, powstawania wyrośli kostnych (osteofitów), wysięku.
WCZESNE ROZPOZNANIE I LECZENIE ODGRYWA KLUCZOWĄ ROLĘ W UNIKNIĘCIU NIESPRAWNOŚCI.
Leczenie choroby zwyrodnieniowej powinno obejmować: leczenie farmakologiczne (odpowiednie leki), leczenie niefarmokologiczne (odpowiedni tryb życia, żywienie, ćwiczenia i obuwie), fizykoterapię i rehabilitację ruchową. W przypadku gdy powyższe metody nie są skuteczne należy zastosować leczenie chirurgiczne. Obecnie całkowite wyleczenie nie jest możliwe, natomiast odpowiednie leczenie pozwala złagodzić dolegliwości i zachować aktywny tryb życia. Aby spowolnić proces zwyrodnienia stawów należy zrzucić zbędne kilogramy, dbać o dobrą kondycję, nie przeciążać stawów, nie wykonywać czynności wywołujących ból, stosować się do zaleceń lekarza, wykonywać zalecone ćwiczenia i odciążać stawy przy użyciu laski, kuli oraz stabilizatorów.
Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa jest schorzeniem struktur kręgosłupa powodującym nieodwracalne zmiany w jego obrębie. Może przyjmować różne formy w zależności od miejsca schorzenia i stanu dolegliwości bólowych. Rodzaje zwyrodnień kręgosłupa, choroba zwyrodnieniowa: a) właściwych stawów kręgosłupa, b) stawów szyjnych, c) segmentu kręgowego, d) kręgosłupowo – żebrowa, e) hiperostoza usztywniająca kręgosłupa. Przyczyny choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa: późny wiek; czynniki wrodzone; skrzywienie kręgosłupa; choroby autoimunologiczne o charakterze zapalnym (RZS,ZZSK); osteoporoza; urazy; nadwaga i otyłość; wykonywany zawód; aktywność fizyczna; poziom hormonów.
Objawy: początek choroby jest słabo dostrzegalny. Podstawowym jest ból o różnym charakterze i przebiegu (w zależności od zaawansowania). Rwa kulszowa: ostry ból powodowany uciskiem nerwów rdzeniowych. Promieniują one wzdłuż kończyny do stopy: po większym wysiłku, podczas nagłej zmiany pozycji, przy kaszlu lub kichaniu. Najczęstszą przyczyną rwy jest wypadnięcie dysku, czyli krążka międzykręgowego. Może to nastąpić podczas zwykłego schylania, przeciążenia lub wzmożonej aktywności fizycznej. Zmiany zwyrodnieniowe są procesem, którego nie da się zatrzymać. Przez odpowiednie działania można go tylko spowolnić. W chorobie zwyrodnieniowej zalecana jest rehabilitacja kręgosłupa (pole magnetyczne, krioterapia, masaż pleców, kinezyterapia i terapia manualna). W sytuacji, gdy powyższe metody nie skutkują stosuje się leczenie operacyjne. Profilaktyka – tak jak każdy narząd w naszym ciele wraz z upływem lat kręgosłup się zużywa. Dyskopatia ma charakter postępujący, zmian nie można cofnąć. Można je złagodzić i oszczędzić bólu, jeśli o to wcześniej zadbamy. Profilaktyka powinna uwzględniać: rehabilitację, ćwiczenia wzmacniające mięśnie, redukcję wagi ciała, przestrzeganie zasad ergonomii pracy, suplementację diety (środek spożywczy uzupełniający normalną dietę).
Nigdy nie należy bagatelizować bólu pleców. Należy pamiętać o aktywności fizycznej (niezależnie od wieku), która wzmacnia mięśnie, one podtrzymują dzięki swej sile cały szkielet.
Helena Król. Fot. Józef Łysak i Stanisław Król
