Dnia 10.11.21 roku pięćdziesięcioosobowa grupa słuchaczy Chęcińskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku uczestniczyła w wycieczce do Michniowa i Bodzentyna. Plan wycieczki perfekcyjnie opracowała nasza kol. Marta Syzdół.
Pierwszym etapem było zwiedzanie Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie należącym do Muzeum Wsi Kieleckiej. Po wyjściu z autokaru naszym oczom ukazał się pomnik i zbiorowa mogiła szczątków nieludzko zamordowanych lub żywcem spalonych w stodołach mieszkańców Michniowa w dniach 12 i 13 lipca 1943 r. Na pomniku przed mogiłą umieszczone są nazwiska osób, którym Niemcy w straszny sposób odebrali życie w tych dniach, ogółem 204 osoby, w tym 54 kobiety i 4 dzieci. Najmłodszą ofiarą tej masakry był 9 dniowy Stefanek Dąbrowa.
Polska wieś od początku wojny starała się wspierać partyzantów, żołnierzy Armii Krajowej, czy Cichociemnych, a Góry Świętokrzyskie, Puszcza Jodłowa sprzyjały Polakom w nierównej walce z okupantem. Działający na tych terenach Jan Piwnik ,,Ponury" organizował różne akcje przeciw okupantom. Niemcy postanowiły bestialsko spacyfikować jedną wieś dla przykładu. Padło na Michniów, gdyż wiedzieli o licznej współpracy z Ponurym i Armią Krajową. 12 lipca 43 roku o czwartej nad ranem otoczyli wieś, mając listy partyzantów spędzili ludzi do stodół i palili żywcem, innych zabijali strzałem w tył głowy. W odwecie Ponury zatrzymał wieczorem niemiecki pociąg przed Skarżyskiem z transportem broni i pieniędzy na front wschodni. Zaskoczeni Niemcy nie podjęli walki. Następnego dnia (13 lipca) w odwecie Niemcy wkroczyli ponownie do Michniowa i dokończyli rzeź ludności zabijając wszystkich. Nielicznym udało się uciec w stronę Bodzentyna. Po kilku dniach okoliczna ludność pochowała wszystkich w zbiorowej mogile. Niemcy zabronili odbudowy wsi, a nawet uprawy pól. W 1979 r. powstała idea zbudowania w Michniowie Ogólnopolskiego Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich. W 1993 r. powstał pomnik ,,Pieta Michniowska".
Nowe Mauzoleum było budowane przez 10 lat. Monumentalna budowla robi silne wrażenie na zwiedzających. Koniec odkrytej budowli otwiera się na pole krzyży upamiętniających pomordowaną ludność wsi z całej Polski. Jest to wyjątkowe muzeum historyczno - martyrologiczne, którego głównym celem jest zachowanie pamięci o ośmiuset siedemnastu innych polskich spacyfikowanych wsiach i pomordowanej bezbronnej ludności cywilnej, w tym kobieti dzieci. Należy dodać, że w skład kompleksu wchodzi zbudowana nieopodal mogiły Kaplica św. Małgorzaty, gdzie są odprawiane msze św. za zmarłych oraz msze polowe. Ubogaceni historyczną wiedzą o tragicznych losach Polaków w czasie II Wojny Światowej powtórzmy :,, Nigdy więcej wojny ".
Wanda Polańska
