Pani doktor w sposób przystępny i zrozumiały przedstawiła nam istotę choroby jaką jest borelioza, jej objawy, powikłania i leczenie.
Borelioza, czyli krętkowica kleszczowa zwana też chorobą z LYME lub „boreliozą z LYME” wieloukładowa choroba zakażna, będąca skutkiem ukłucia kleszcza i zarażenia bakteriami z grupy krętków. Kleszcze to pajęczaki, które występują w całej Polsce. Według szacunkowych danych na terenie Polski żyje ok.21 gatunków kleszczy a zakażenie jest najczęściej przenoszone przez kleszcza pospolitego. Spotykamy też kleszcze łąkowe lub psie. Jako pasożyt, aby przeżyć żeruje na innych i podobnie jak komar żywi się krwią zarówno zwierzęcą jak i ludzką, a zakażenie odbywa się poprzez bezpośredni kontakt. Kleszcz wszczepia się w skórę za pomocą aparatu kłująco-ssącego, wprowadzając przy tym substancję znieczulającą-ukłucie jest więc najczęściej niewyczuwalne. Kleszczy należy się wystrzegać nie tylko latem, sezon na nie zaczyna się już w marcu i trwa do listopada. Dojrzały kleszcz ma 3 mm długości i 8 odnóży (larwa kleszcza ma ich 6). Wabi je temperatura ciała człowieka, zapach potu. Osoby szczególnie narażone na ich ukłucie to te wykonujące zawód w lesie, na łąkach. W grupie ryzyka znajdują się też zwykli spacerowicze, osoby spędzające czas wolny w lesie i na obrzeżach, na terenie zieleni miejskiej. Kleszcze mogą też występować na obszarach trawiastych, w gęstych zaroślach, paprociach. Najczęstsze miejsca wkłuć kleszcza to: wewnętrzna strona ud lub ramion, pachy, pachwiny, pośladki, owłosiona skóra głowy. Krętki Borrelii wywołujące zakażenie przedostają się do ludzkiego organizmu przez ślinę lub wymiociny kleszcza. W przypadku ukąszenia bardzo istotną jest kwestia czasu pozostawania kleszcza w skórze. Zakażenie krętkiem następuje nie wcześniej niż 24 do 48 godzin po wkłuciu pasożyta w skórę. Szybkie zauważenie obecności kleszcza i prawidłowe usunięcie go w jak najkrótszym czasie znacznie zmniejszają ryzyko zakażenia. Rozróżniamy trzy podstawowe typy boreliozy, które są skutkiem zajęcia przez krętki określonego narządu lub układu w ludzkim organizmie: borelioza stawowa, borelioza kardiologiczna, borelioza neurologiczna, czyli neuroborelioza. Objawy każdego z wymienionych typów chorób mogą ujawnić się w okresie od kilku tygodni do kilku lat od momentu zakażenia. Wczesna, prawidłowa diagnostyka objawów wstępnych jest kluczowe dla zapobiegania groźnym powikłaniom. Objawy boleriozy: 1. Rumień wędrujący. To wczesny, wstępny objaw zakażenia boreliozą obecny u ok.70-80% przypadków. Rumień pojawia się ok.1 tydzień po ukłuciu kleszcza i może utrzymywać się aż do 4 tygodni. Zmianie skórnej mogą towarzyszyć objawy przypominające grypę, czyli bóle mięśniowo-stawowe, ból głowy, gorączka. Początkowo zmiana ma formę niewielkiej, czerwonej grudki, która z biegiem czasu poszerza średnicę aż do 5 cm i więcej. Rozwinięty rumień ma najczęściej formę czerwonego okręgu z centralnymi, bladymi przejaśnieniami. Po ok. 4 tygodniach zmiana znika samoczynnie. W rzadkich przypadkach rumień może mieć nietypowy wygląd, np. formę mnogą. Jednak w ponad 20% przypadków zakażenia boreliozą rumień nie jest obecny, co dodatkowo utrudnia szybkie i prawidłowe zdiagnozowanie choroby. 2.Objawy narządowe. Główne to dolegliwości dotyczące: stawów, serca (zapalenie wsierdzia, zapalenie mięśnia sercowego), układu nerwowego, czyli neuroborelioza (zapalenie nerwów obwodowych, porażenie nerwu czaszkowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych). Dla pierwszej, wstępnej fazy choroby charakterystyczne są głównie objawy skórne. Objawy narządowe występują przede wszystkim w drugiej i w trzeciej fazie choroby, czyli w tzw. fazie rozsianej i fazie późnej przewlekłej. Z perspektywy wieloletniego rozwoju niezdiagnozowanej choroby najpoważniejsze powikłania dotyczą układu nerwowego.
Fazy boreliozy. W przebiegu nieleczonej boreliozy można wyróżnić kilka następujących po sobie etapów: 1.Faza wczesna miejscowa- trwa od 3 do ok.40 dni od momentu ukąszenia przez kleszcza, u ok.70% pojawia się rumień wędrujący, mogą pojawić się objawy grypopochodne, w rzadkich przypadkach chłoniak limfocytarny. 2. Faza wczesna rozsiana- od kilku tygodni do kilku miesięcy od ukąszenia krętki przedostają się do stawów, serca i układu nerwowego .Pojawiają się objawy niespecyficzne: uczucie zmęczenia, przewlekły ból mięśni, stawów lub karku. Na tym etapie mogą pojawić się wstępne objawy neuroboreliozy.3. Faza późna przewlekła - może rozwijać się od roku do kilku lat od zakażenia, pojawiają się poważne objawy kardiologiczne, neurologiczne lub stawowe będące skutkiem nieleczonej lub błędnie zdiagnozowanej boreliozy. W tym okresie może pojawić się przewlekłe zapalenie stawów, często przypominające objawy reumatoidalnego zapalenia stawów, przewlekłe zapalenie mózgu i dolegliwości neurologiczne (encefalopatie), często obecna jest przewlekła męczliwość i ogólne osłabienie organizmu.
Diagnostyka boreliozy. Szybkie i prawidłowe rozpoznanie wstępnej fazy boreliozy pozwala na wdrożenie skutecznej antybiotykoterapii .Wywiad i rumień skórny są wskazaniem do włączenia leczenia( nie trzeba robić testów serologicznych). Jeśli rumień nie jest obecny, a podejrzewamy zakażenie, to w pierwszej kolejności należy przeprowadzić testy serologiczne wykrywające przeciwciała w klasie IgG i IgM. Przeciwciała IgM utrzymują najwyższy poziom we krwi w okresie od 4-6 tygodni od momentu zakażenia i najczęściej zanikają po okresie 6 miesięcy. Przeciwciała IgG są wykrywalne po 6-8 tygodniach od zakażenia , a ich poziom może utrzymywać się przez wiele lat mimo wdrożenia antybiotykoterapii.
Boreliozowe zapalenie stawów - to jedna z trzech postaci boreliozy, będąca skutkiem zakażenia stawów krętkami Borrelia burgdorferi. Objawy ze strony stawów mogą ujawniać się w fazie rozsianej i przewlekłej choroby. W fazie wstępnej , bolesność stawów wraz z objawami grypopodobnymi mogą towarzyszyć pojawieniu się rumienia wędrującego. Jeżeli choroba nie została rozpoznana i nie wdrożono leczenia, w miarę rozwoju boreliozy krętki przedostają się do kolejnych stawów. Objawy boreliozowego zapalenia stawów: asymetryczne i nawrotowe bóle kostno-stawowe, bolesność wybranych stawów( najczęściej kolanowych, łokciowych, nadgarstkowych, biodrowych), obrzęk stawów, wyczuwalne ocieplenie bolesnego stawu. Nieleczona borelioza stawowa może po kilku miesiącach, a czasem po kilku latach ujawnić się pod postacią przewlekłego zapalenia stawów. Neuroborelioza. Jest to postać neurologiczna boreliozy, rozwija się w przypadku od 15-40% chorych. Zakażenie może nastąpić bardzo szybko i dość długo nie dawać żadnych objawów lub ujawnić się w fazie rozsianej lub w fazie późnej. Objawy neuroboreliozy w fazie rozsianej to: przewlekłe bóle głowy, neuropatie, limfocytarne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, porażenie nerwów czaszkowych, porażenie korzeni nerwowych, przewlekła męczliwość .W fazie późnej występuje zmienność nastrojów - od ospałości po nadmierne rozdrażnienie, upośledzenie uwagi i pamięci, obniżenie sprawności umysłowej, zaburzenia czucia, mogą też wystąpić zaburzenia psychiczne- zaburzenie osobowości i objawy depresji. Ńajcięższą postacią boleriozy neurologicznej jest zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego. Chory na neuroboreliozę w zależności od stopnia zaawansowania choroby i miejsce uszkodzenia układu nerwowego może cierpieć na :światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki, zaburzenia orientacji przestrzennej. Leczenie boreliozy. W leczeniu boreliozy niezależnie od stadium choroby zastosowanie ma antybiotykoterapia, trwająca zazwyczaj 21-28 dni, lecz w niektórych przypadkach może trwać dłużej. Najlepszą skuteczność osiąga się we wstępnej fazie choroby. Typ podawanego antybiotyku uzależniony jest od fazy choroby i objawów klinicznych. Najczęściej stosowane są antybiotyki z grupy: tetracykliny, penicyliny i w cięższych przypadkach cefalosporyny. Skuteczność leczenia zależy od wielu czynników. Kluczowym jest podanie antybiotyku we wstępnej, prawidłowo zdiagnozowanej fazie choroby. Przy leczeniu i diagnozowaniu boreliozy pod uwagę zawsze bierze się obecność innych chorób odkleszczowych - babeszjoza lub kleszczowe zapalenie mózgu. Jedną z przyczyn nieskuteczności wdrożonej terapii może być obecność dwóch lub więcej rodzajów chorób, wywołujących nieswoiste objawy. Skuteczność leczenia zależy od wielu czynników. Kluczowym jest podanie antybiotyku we wstępnej , prawidłowo zdiagnozowanej fazie choroby .Przy leczeniu i diagnozowaniu boreliozy pod uwagę zawsze bierze się obecność innych chorób odkleszczowych - babeszjoza lub kleszczowe zapalenie mózgu. Jedną z przyczyn nieskuteczności wdrożonej terapii może być obecność dwóch lub więcej rodzajów chorób, wywołujących nieswoiste objawy.
Notatka Irena Górnicka. Zdjęcia Stanisław Król.
