Bajkał – to unikatowe i bodaj najbardziej tajemnicze jezioro na świecie, jako pierwsi zbadali go Polacy – zesłańcy po Powstaniu Styczniowym, które wybuchło 22 stycznia 1863 r., a wiosną roku następnego zakończyło się klęską. W powstaniu zginęło około 30 tys. osób, ponad 7 tys. dostało się do niewoli, kilka tysięcy wcielono przymusowo do rosyjskiego wojska, 669 powstańców stracono. Historycy szacują, że liczba Polaków zesłanych na katorgę na odległej „nieludzkiej ziemi” sięga około 20 tys. Powstańcy styczniowi nie byli pierwszymi Polakami zesłanymi na katorgę na Syberii. Wcześniej osiedlono tam konfederatów barskich, żołnierzy powstania kościuszkowskiego i listopadowego. Wśród licznych zesłańców Powstania Styczniowego znaleźli się tam także przyrodnicy, którzy wnieśli ogromny wkład w poznanie syberyjskiej flory, fauny oraz budowy geologicznej. Najbardziej zasłużeni na tym polu zesłańcy to Benedykt Dybowski (1833-1930), Aleksander Czekanowski (1833-1876), Jan Czerski (1845-1892) i Wiktor Godlewski (1831-1900). Do czasu rozpoczęcia badań przez Benedykta Dybowskiego jezioro Bajkał uważano za zupełnie nieciekawe i niemal martwe. Dopiero jego dorobek badawczy ukazał światu niezwykłe bogactwo flory i fauny tego unikatowego akwenu.
Realizacja programu
Do wielu miejsc regionu Bajkału można dostać się wyłącznie przez Irkuck, największego miasta, położonego około 70 km na północ od Syberyjskiego Morza. Polakom zapewne to miasto kojarzy się jako miejsce zsyłek więźniów politycznych po Powstaniu Styczniowym. Irkuck został założony w 1652 r. jako warowna stanica kozacka nad Angarą, jedną z największych rzek w Rosji, w miejscu, gdzie niewielka rzeka Irkut uchodzi jako jej lewostronny dopływ. I właśnie rzece tej miasto zawdzięcza swoją nazwę.
W Listwiance, na południowo-zachodnim wybrzeżu, znajduje się Instytut Limnologiczny Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk, który zajmuje się badaniami flory i fauny oraz warunków hydrologicznych tego Syberyjskiego Morza. Świat zwierząt tego akwenu jest jego największą osobliwością, dowodzi jego unikatowości i nie jest jeszcze do końca poznany
Gdy Bóg leciał nad Syberią – jak głosi rosyjska legenda – ręce mu zmarzły i upuścił wszystkie skarby, które trzymał, a najbardziej drogocennym wśród nich był Bajkał – perła Syberii, zachwycająca turystów, przyrodników oraz podróżników.
